بوم کسب و کار چیست و چه کمکی به طراحی مدل کسب و کار می‌کند؟

بوم کسب و کار (Business Model Canvas) یک ابزار بصری و یک‌صفحه‌ای برای طراحی و تحلیل مدل کسب و کار است که همه اجزای اصلی آن را در ۹ بخش نشان می‌دهد: بخش‌های مشتری، ارزش پیشنهادی، کانال‌ها، ارتباط با مشتری، جریان‌های درآمدی، منابع کلیدی، فعالیت‌های کلیدی، شرکای کلیدی و ساختار هزینه. این ابزار که با نام مدل کسب و کار کانواس نیز شناخته می‌شود، توسط الکساندر اوستروالدر و ایو پیگنور معرفی شد و امروز به‌طور گسترده در طراحی استارتاپ‌ها و بازنگری مدل کسب و کار شرکت‌ها به کار می‌رود.

اگر بخواهیم ساده بگوییم، بوم کسب و کار چیست؟ این مدل به شما کمک می‌کند تصویر دقیقی از ساختار کسب و کار خود شامل مشتریان، ارزش پیشنهادی، کانال های ارتباطی، منابع کلیدی و جریان های درآمدی داشته باشید.

این ابزار برای انواع کسب و کارها از استارتاپ های کوچک تا شرکت های بزرگ قابل استفاده است و به آن ها کمک می‌کند تصمیم های دقیق تر و آگاهانه تری در مسیر رشد و توسعه بگیرند.

بوم کسب و کار از چه ۹ بخشی تشکیل شده است؟

بوم کسب و کار از چند بخش اصلی تشکیل شده است که هر کدام یکی از جنبه های مهم مدل کسب و کار را مشخص می‌کنند. شناخت دقیق این بخش ها به شما کمک می‌کند تا بتوانید ساختار کسب و کار خود را به صورت کامل تحلیل کرده و نقاط قوت و ضعف آن را بهتر درک کنید.

در ادامه می‌توانید مهم ترین بخش های بوم کسب و کار و نقش هر کدام را مشاهده کنید:

در نهایت، شناخت این بخش ها به شما کمک می‌کند دید جامع تری نسبت به مدل کسب و کار خود داشته باشید و بتوانید آن را برای توسعه، بهبود یا تحلیل رقبا استفاده کنید.

چرا باید از بوم کسب و کار استفاده کنیم؟

بوم کسب و کار یکی از روش های رایج برای طراحی و تحلیل مدل کسب و کار است. این ابزار که با نام مدل کسب و کار کانواس نیز شناخته می‌شود، به شما کمک می‌کند ساختار کسب و کار خود را به شکل ساده و قابل فهم در یک صفحه مشاهده و مدیریت کنید.

از مهم ترین دلایل استفاده از بوم کسب و کار می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• شفاف سازی مدل کسب و کار و ساده سازی ساختار آن برای تیم و اعضای سازمان
• امکان تحلیل دقیق تر مدل کسب و کار از زوایای مختلف و شناسایی نقاط ضعف و فرصت ها
• بهبود ارتباطات درون سازمانی و تسهیل ارائه مدل کسب و کار به سرمایه گذاران و شرکا

مزایای استفاده از بوم کسب و کار برای کسب و کارهای نوپا

بوم کسب و کار ابزار مناسبی برای استارتاپ ها و کسب و کارهای نوپا است، زیرا به آن ها کمک می‌کند در مراحل اولیه، تصویر دقیقی از مدل کسب و کار خود داشته باشند و تصمیم های بهتری بگیرند.
یکی از مهم ترین مزایای بوم کسب و کار، بهبود عملکرد کلی کسب و کار از طریق شناسایی فرصت های رشد، کاهش هزینه ها و افزایش بهره وری است. این موضوع برای کسب و کارهای تازه کار اهمیت بسیار زیادی دارد.

از دیگر مزایای استفاده از بوم کسب و کار می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• کاهش ریسک در تصمیم گیری های اولیه با شناسایی نقاط ضعف و تهدیدهای احتمالی
• تسریع نوآوری و ایجاد ایده های جدید برای بهبود مدل کسب و کار
• کمک به درک بهتر بازار و مشتریان و طراحی دقیق تر ارزش پیشنهادی

بیشتر بخوانید: بیزینس پلن چیست؟

نمونه کسب و کارهایی که از بوم کسب و کار استفاده کرده‌اند

در منابع آموزشی، مدل کسب و کار استارتاپ‌های شناخته‌شده‌ای مانند Airbnb، Uber و Netflix معمولاً با بوم کسب و کار تحلیل می‌شود تا نشان دهد هر بخش بوم در یک کسب و کار واقعی چه شکلی دارد. در ایران نیز مجموعه‌هایی مانند سیستم های حفاظت تصویری هیرو (دوربین مدار بسته هیرو) از بوم کسب و کار برای بازنگری مدل کسب و کار خود استفاده کرده‌اند. این ابزار برای سازمان‌های غیرانتفاعی هم قابل استفاده است؛ کافی است به‌جای «مشتری»، ذی‌نفعان و حامیان مالی را در نظر بگیرید.

نمونه بوم کسب و کار برای یک فروشگاه لوازم ساختمانی (مثال فرضی)

برای پیاده سازی درست بوم کسب و کار، بهتر است آن را روی کسب و کار خودتان تمرین کنید و از فردی باتجربه بازخورد بگیرید.

چگونه از بوم کسب و کار به‌درستی استفاده کنیم؟

استفاده از بوم کسب و کار ساده به نظر می‌رسد، اما پیاده سازی درست آن نیازمند تمرین است. در جلسات مشاوره مدیران مانی، این اشتباه‌ها در بوم‌های تکمیل‌شده زیاد دیده می‌شود:

• نوشتن «همه مردم» در بخش مشتری؛ بخش مشتری باید آن‌قدر مشخص باشد که بتوان برایش پیام و کانال جداگانه طراحی کرد (درباره انتخاب بازار هدف بیشتر بخوانید).
• ارزش پیشنهادی کلی مثل «کیفیت بالا» که با ادعای رقبا فرقی ندارد؛ به‌جای آن بنویسید دقیقاً چه مشکلی را حل می‌کنید و چرا مشتری شما را انتخاب می‌کند (استراتژی تمایز در این بخش کمک می‌کند).
• خالی ماندن ساختار هزینه یا نوشتن حدسی آن؛ بدون این بخش نمی‌توان سودآوری مدل را سنجید.
• یک بار تکمیل کردن و کنار گذاشتن بوم؛ هر بخش در واقع یک فرض است و باید با گفتگو با مشتری واقعی و داده فروش آزموده و اصلاح شود.

برای یادگیری کاربردی این روش، کمک گرفتن از فرد باتجربه مسیر یادگیری را کوتاه‌تر می‌کند. دوره بوم کسب و کار، راهنمایی‌های عملی و پشتیبانی لازم را برای موفقیت شما فراهم می‌کند و صرفا یک آموزش تئوری نیست و حمایت‌گر شما برای پیاده سازی این روش است.

آکادمی کسب و کار مدیران مانی یک مدرسه آموزشی و مشاوره کسب و کار است که در زمینه آموزش، مشاوره و اجرا در حوزه کسب و کار فعالیت می‌کند. این شرکت در مهر ماه سال 1401 توسط دکتر امیر ارسلان قهاری کارآفرین و مدرس حوزه کسب و کار، تاسیس شد. دکتر قهاری در زمینه‌های تحلیل، استراتژیست و سیستم سازی کسب و کار، بازسازی برای محصولات فیزیکی و خدماتی، طراحی دوره آنلاین، تخصصی بیزینس اسپید، طراحی و مدرس دوره حضوری آموزش کسب و کار و ابداع کننده بلوک 9 گانه بازارسازی ویژه رشد و توسعه کسب و کارهای کوچک و متوسط، تجربه دارد.

دوره بوم کسب و کار مدیران مانی، یک دوره آموزشی جامع است که به شما کمک می‌کند مدل کسب و کار خود را بطور کامل درک کرده و نقاط ضعف و قوت آن را شناسایی و فرصت‌های بهبود را بیابید.

دانلود رایگان فرم خام بوم کسب و کار (Word و تصویر)

اگر قصد دارید بوم کسب و کار را به صورت عملی تمرین کنید، می‌توانید از نسخه خام و آماده آن استفاده کنید. این فایل به صورت تصویر با کیفیت بالا طراحی شده و برای پرینت، تمرین و طراحی مدل کسب و کار بسیار مناسب است.
با استفاده از این بوم می‌توانید ایده های خود را روی یک ساختار استاندارد پیاده سازی کرده و بهتر اجزای مدل کسب و کار کانواس را درک کنید.

اگر می‌خواهید بوم را مستقیم روی کامپیوتر تکمیل کنید، نسخه Word قابل ویرایش را دانلود کنید؛ این فایل در قالب A4 افقی و راست‌چین آماده شده و کنار هر بخش، سؤال راهنمای همان بخش را دارد.

ترتیب پیشنهادی تکمیل فرم بوم کسب و کار

1. بخش‌های مشتری: برای چه کسانی ارزش خلق می‌کنید و مهم‌ترین مشتریان شما چه کسانی هستند؟
2. ارزش پیشنهادی: چه مشکلی از مشتری را بهتر از رقبا حل می‌کنید؟
3. کانال‌ها: از چه مسیرهایی به مشتری می‌رسید، می‌فروشید و تحویل می‌دهید؟
4. ارتباط با مشتری: چه نوع رابطه‌ای با هر بخش مشتری می‌سازید و حفظ می‌کنید؟
5. جریان‌های درآمدی: مشتری بابت چه چیزی و چگونه پول پرداخت می‌کند؟
6. منابع کلیدی: برای ارائه ارزش پیشنهادی به چه منابع انسانی، مالی و دانشی نیاز دارید؟
7. فعالیت‌های کلیدی: مهم‌ترین کارهایی که باید هر روز درست انجام شوند کدام‌اند؟
8. شرکای کلیدی: کدام تأمین‌کنندگان و شرکا بخشی از کار را برای شما انجام می‌دهند؟
9. ساختار هزینه: کدام منابع و فعالیت‌ها بیشترین هزینه را دارند؟

نکته کاربردی: بوم را دو بار تکمیل کنید؛ یک بار برای وضعیت فعلی کسب و کار و یک بار برای مدلی که می‌خواهید تا ۱۲ ماه آینده به آن برسید. فاصله این دو بوم، همان برنامه رشد شماست. اگر می‌خواهید بوم کسب و کارتان را کامل کنید و آن را به برنامه اجرایی تبدیل کنید، بوم کسب و کار (BMC) یکی از سرفصل‌های دوره مدیران مانی کد ۷ است؛ برای آشنایی با سرفصل‌ها و ثبت درخواست مصاحبه، صفحه دوره را ببینید. برای هماهنگی، همه روزه از ۹ صبح تا ۹ شب با شماره ۹۰۰۰۶۶۰۰ تماس بگیرید.

• آموزش توسط مدرسان با تجربه در زمینه مدل کسب و کار.
• آشنایی با مفاهیم و اصول مدل کسب و کار.
• آموزش نحوه استفاده از بوم کسب و کار.
• فرصت پیاده سازی مدل کسب و کار با کمک مشاوران با تجربه.

این آکادمی آموزش های کسب و کار را بصورت حضوری و غیر حضوری در اختیار شما قرار داده است، و در مسیر اجرا می‌توانید از راهنمایی و پشتیبانی آن بهره ببرید. اگر به دنبال یک دوره آموزشی کاربردی برای توسعه و بهبود مدل کسب و کار خود هستید، دوره های آکادمی کسب و کار مدیران مانی را بررسی کنید.

بیشتر بخوانید: دانلود رایگان پلنر برای برنامه ریزی در زندگی

جمع بندی

بوم کسب و کار یکی از ابزارهای کاربردی برای طراحی و تحلیل مدل کسب و کار است که به شما کمک می‌کند ساختار کسب و کار خود را به صورت ساده، شفاف و قابل درک در یک صفحه مشاهده کنید. این ابزار که با نام مدل کسب و کار کانواس نیز شناخته می‌شود، به شما دید کاملی از بخش های مهم کسب و کار مانند مشتریان، ارزش پیشنهادی، کانال های ارتباطی و جریان های درآمدی می‌دهد.

در این مقاله با مفهوم بوم کسب و کار چیست آشنا شدید، بخش های اصلی آن را شناختید و دیدید که چگونه می‌تواند در بهبود تصمیم گیری های کسب و کار نقش مهمی داشته باشد. همچنین با مزایای استفاده از بوم کسب و کار برای استارتاپ ها و کسب و کارهای نوپا آشنا شدید و نمونه هایی از کسب و کارهای موفق را بررسی کردیم.

در نهایت، بوم کسب و کار به شما کمک می‌کند دید دقیق تری نسبت به مدل کسب و کار خود داشته باشید و تصمیم های هوشمندانه تری برای رشد و توسعه بگیرید.

سوالات متداول درباره بوم کسب و کار

بوم کسب و کار چیست؟

بوم کسب و کار یک ابزار بصری برای طراحی و تحلیل مدل کسب و کار است که تمام اجزای مهم یک کسب و کار را در یک صفحه نمایش می‌دهد.

مدل کسب و کار کانواس چیست؟

مدل کسب و کار کانواس همان بوم کسب و کار است که توسط الکساندر اوستروالدر طراحی شده و برای تحلیل و طراحی مدل های کسب و کار استفاده می‌شود.

بوم کسب و کار خام چیست؟

بوم کسب و کار خام نسخه آماده و تکمیل نشده این ابزار است که برای تمرین، طراحی ایده و تحلیل مدل کسب و کار مورد استفاده قرار می‌گیرد.

چرا از بوم کسب و کار استفاده می‌شود؟

برای اینکه بتوان مدل کسب و کار را به صورت ساده، شفاف و ساختارمند طراحی و تحلیل کرد و تصمیم های دقیق تری در مسیر رشد گرفت.